Odpusty są ważnym i jednocześnie mało znanymi i niedocenianymi praktykami. Jezus przez posługę Kościoła pozostawił nam sakrament pokuty i pojednania, w którym uzyskujemy odpuszczenie grzechów. Pewnym uzupełnieniem tej sakramentalnej praktyki jest łaska odpustów. Według Kodeksu Prawa Kanonicznego (KPK, kan. 992) odpust to darowanie wobec Boga kar za grzechy zgładzone już, co do winy. Odpust może być cząstkowy lub zupełny w zależności od tego czy darowana jest część czy wszystkie kary za grzechy. Odpust może być ofiarowany za siebie lub za duszę w czyśćcu. Jest ważne, że odpustu nie można ofiarować za inną osobę żyjącą. Warte wspomnienia jest też, że nie ma sensu ofiarowanie odpustu za osoby uznane za błogosławione lub święte. Zdarzało się w przypadku modlitwy za zmarłych w listopadzie (zwanych wypominkami lub wymieniankami), że polecane modlitwie były osoby beatyfikowane lub kanonizowane.

Odpusty są ustanawiane przez Papieża i osoby, którym papież udzieli takiej władzy.

Istnieją trzy ogólne formy uzyskania odpustów:

  1. Udziela się odpustu cząstkowego wiernemu, który w wykonywaniu codziennych obowiązków i znoszeniu przeciwności życiowych, skieruje swoją myśl z pokorną ufnością do Boga, dołączając – choćby wewnętrznie – pobożne wezwanie.
  2. Udziela się odpustu cząstkowego wiernemu, który kierując się duchem wiary zaofiaruje sam siebie albo przeznaczy swoje dobra w duchu miłosierdzia, na służbę braciom znajdującym się w potrzebie (potrzebującym jedzenia, odzienia, pouczenia lub pociechy duchowej).
  3. Udziela się odpustu cząstkowego wiernemu, który w duchu pokuty powstrzyma się dobrowolnie od rzeczy godziwej i miłej dla niego.

Poza nimi, istnieje wiele innych odpustów ustanowionych przez Sobór Watykański II.

Osobami zdolnymi do uzyskania odpustu są osoby żyjące w łączność ze wspólnotą Kościoła, ochrzczone i bez kary ekskomuniki. Dodatkowo konieczny jest stan łaski uświęcającej przynajmniej pod koniec wypełniania przepisanych dla danego odpustu czynności.

Osoba zdolna do uzyskania odpustu powinna wzbudzić w sobie intencję uzyskania takiego odpustu oraz wypełnić przewidziane w określonym miejscu i czasie czynności związane z odpustem.

Odpust zupełny

Poza wymienionymi wcześniej warunkami istnieją dodatkowe, które są warunkami uzyskania odpustu całkowitego, który można uzyskać tylko raz dziennie:

  • wzbudzenie postawy oderwania od grzechu, nawet lekkiego,
  • bycie w stanie łaski uświęcającej,
  • przyjęcie Komunii Świętej, (najlepiej w trakcie mszy, ale nie jest to konieczne),
  • odmówienie modlitwy w intencjach Papieża (zalecane jest Ojcze nasz i Zdrowaś Maryjo).

Jeżeli któryś warunek nie jest spełniony, odpust jest tylko cząstkowy.

Wskazane jest, aby komunia i modlitwy w intencji Papieża miały miejsce w dniu właściwym dla danego odpustu lub w kilka do kilkunasty dni po nim.

Dla każdego odpustu zupełnego wymagana jest osobna Komunia Św. i modlitwa w intencjach Papieża.

Odpust cząstkowy

Do uzyskania odpustu cząstkowego należy znajdować się w stanie łaski uświęcającej, wzbudzić intencję uzyskania odpustu i dokonać czynności związanej z danym odpustem. Odpustów cząstkowych można uzyskać wiele w ciągu dnia.

Pełną listę odpustów zupełnych i cząstkowych podała Penitencjaria Apostolska (w dniu 29.06.1969). Poniżej wybrałem się te czynności i związanych z nimi odpusty, które możemy uzyskać i pewnie często wykonujemy nie mając pojęcia o tym, że „przy okazji” możliwe jest uzyskanie odpustu:

  • - odmówienie aktu cnót teologalnych (Wiara, Nadzieja, Miłość) oraz aktu żalu za grzechy - odpust cząstkowy,
  • - nawiedzenie Najświętszego sakramentu – cząstkowy, adoracja Najświętszego Sakramentu, przez co najmniej pół godziny – odpust zupełny,
  • - odmówienie hymnu Adoro te devote (Zbliżam się w pokorze) – odpust cząstkowy,
  • - odmówienie Anioł Pański – odpust cząstkowy,
  • - odmówienie Aniele Boży – odpust cząstkowy,
  • - nawiedzenie jednej z czterech bazylik większych i domówienie tam Ojcze nasz i Wierzę:
    • - w święto tytułu,
    • - w jakiekolwiek święto nakazane,
    • - raz w roku w wybrany dzień, - odpust zupełny,
  • - przyjąć Błogosławieństwo Urbi et Orbi, choćby przez radio i telewizję – odpust zupełny,
  • - Nawiedzenie cmentarza w dniach 1-8 listopada i modlitwa za zmarłych - odpust zupełny; w pozostałe dni roku - odpust cząstkowy.
  • - Odmówienie Składu Apostolskiego (pacierzowe wyznanie wiary) lub Symbolu Nicejsko-Konstantynopolitańskiego (mszalne wyznanie wiary) - odpust cząstkowy.
  • - Pobożne uczestnictwo w adoracji krzyża podczas liturgii w Wielki Piątek - odpust zupełny.
  • - Udział w nauczaniu lub uczeniu się nauki chrześcijańskiej - odpust cząstkowy.
  • - Odmówienie Psalmu 130(729): Z głębokości - odpust cząstkowy.
  • -Odmówienie modlitwy:  Panie, Boże wszechmogący... (Liturgia Godzin: poniedziałek, II tydzień, Jutrznia) - odpust cząstkowy.
  • - Uczestnictwo w rekolekcjach trwających przynajmniej trzy dni - odpust zupełny.
  • - Odmówienie litanii: do Najświętszego Imienia Jezus, do Najświętszego Serca Pana Jezusa, do Najdroższej Krwi Chrystusa Pana, Loretańska do Najświętszej Maryi Panny, do świętego Józefa, do Wszystkich Świętych - odpust cząstkowy.
  • - Odmówienie kantyku: Magnificat - odpust cząstkowy.
  • - Odmówienie Psalmu 51(50): Zmiłuj się... - odpust cząstkowy.
  • - Posługiwanie się przedmiotami pobożności (krucyfiksem, krzyżem, różańcem, szkaplerzem, medalikiem), jeśli są pobłogosławione przez Papieża, ewentualnie przez biskupa - odpust zupełny
  • - Odmówienie modlitwy: O święta uczto... - odpust cząstkowy.
  • - Słuchanie przepowiadanego Słowa Bożego (kazania) - odpust cząstkowy; wysłuchanie kilku nauk w czasie misji oraz uczestnictwo w uroczystym zakończeniu - odpust zupełny
  • -  Pierwsza komunia św. - odpust zupełny zyskują ci, którzy po raz pierwszy przystępują do komunii św. lub pobożnie uczestniczą w tej uroczystości.
  • - Sprawowanie i uczestnictwo we Mszy św. prymicyjnej - odpust zupełny.
  • - Odmówienie wieczny odpoczynek – odpust cząstkowy tylko za zamrłych
  • - Odmówienie różańca w kościele, kaplicy publicznej, w rodzinie, we wspólnocie zakonnej, w pobożnym stowarzyszeniu (wystarczy odmówić tylko jedną część różańca, wraz z rozważaniami ) - odpust zupełny; natomiast odmówienie poza tymi miejscami lub wspólnotami - odpust cząstkowy.
  • - Czytanie Pisma Świętego przez pół godziny - odpust zupełny; natomiast w krótszym czasie -odpust cząstkowy.
  • - W dniu liturgicznego obchodu świętego odmówienie modlitwy mszalnej (kolekty) lub innej, zatwierdzonej ku czci danego świętego - odpust cząstkowy.
  • - Pobożne przeżegnanie się i wypowiedzenie słów:  W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego. Amen. -odpust cząstkowy.
  • - Odmówienie modlitwy:  Pod Twoją obronę - odpust cząstkowy.
  • - Odmówienie:  Przed tak wielkim Sakramentem... podczas liturgii Wieczerzy Pańskiej po Mszy św. (w Wielki Czwartek) i w uroczystość Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa (Boże Ciało) - odpust zupełny; w innym czasie - odpust cząstkowy.
  • - Publiczne odmówienie hymnu:  Ciebie Boga... (Te Deum) w ostatnim dniu roku - odpust zupełny; w innym czasie (nawet prywatnie odmawiając) - odpust cząstkowy.
  • - Publiczne odmówienie hymnu:  Przyjdź Duchu Święty (Veni Creator) w Nowy Rok i w uroczystość zesłania Ducha Świętego - odpust zupełny; w pozostałe dni (nawet prywatnie odmawiając) - odpust cząstkowy.
  • - Odprawienie Drogi Krzyżowej  - odpust zupełny - warunki:
    • odprawić przed stacjami Drogi Krzyżowej;
    • musi 14 stacji, z których każda oznaczona jest krzyżykiem
    • rozważanie Męki i śmierci Chrystusa (nie jest konieczne rozmyślanie o poszczególnych tajemnicach każdej stacji);
    • wymaga się przechodzenia od jednej stacji do drugiej (przy publicznym odprawianiu wystarczy, aby prowadzący przechodził, jeśli wszyscy wierni nie mogą tego czynić);
  • - Nawiedzenie kościoła parafialnego: w święto tytułu lub 2 sierpnia, kiedy to przypada odpust "Porcjunkuli"; należy wtedy odmówić Ojcze nasz i Wierzę - odpust zupełny.
  • - Nawiedzenie kościoła lub kaplicy w czasie trwania wizytacji pasterskiej - odpust cząstkowy; natomiast uczestniczenie w tym czasie w świętych czynnościach, którym przewodniczy wizytator - odpust zupełny.
  • - Odnowienie przyrzeczeń chrzcielnych podczas liturgii Wigilii Paschalnej lub w rocznicę swego chrztu - odpust zupełny; natomiast odnowienie przyrzeczeń chrzcielnych przy pomocy jakiejkolwiek formuły w innym czasie - odpust cząstkowy.

Odpusty zatwierdzone dla Polski:

  • - Uczestnictwo w nabożeństwie Gorzkich żalów jeden raz w okresie Wielkiego Postu w jakimkolwiek kościele na terenie Polski - odpust zupełny.
  • - Nawiedzenie bazyliki mniejszej w następujące dni:
    • w uroczystość Apostołów Piotra i Pawła (29 czerwca)
    • w święto tytułu
    • w święto "Porcjumkuli" (2 sierpnia);
    • jeden raz w ciągu roku w dniu określonym według uznania - odpust zupełny.

Ciekawostki:

  • Odpustu cząstkowego może udzielać biskup diecezjalny na terenie swojej diecezji. Może on także udzielać trzy razy do roku Błogosławieństwa Papieskiego, związanego z odpustem zupełnym.
  • Jeżeli odpust jest związany ze świętem, to zostaje on prezeniesiony na dzień w którym dane święto ma swój obchód.
  • Jeżeli z odpustem związane jest nawiedzenie kościoła lub kaplicy, można tego dokonać od południa dnia poprzedzającego aż do północy dnia właściwego.
  • Wierny, który pobożnie używa przedmiotów poświęconych (krzyż, różaniec) uzyskuje odpust cząstkowy. Jeżeli przedmiot został poświęcony przez Papieża lub biskupa, posługując się nim i odmawiając jedną z form wyznania wiary, można uzyskać odpust zupełny w Święto Apostołów Piotra i Pawła.
  • Odpust związany z używaniem przedmiotu pobożności wygasa gdy przedmiot zostanie całkowicie zniszczony lub sprzedany.
  • Jeśli czynność odpustowa wynika z nakazu lub prawa, nie jest możliwe uzyskanie takiego odpustu (np. Wierzę w trakcie mszy). Jeśli w wyniku pokuty sakramentalnej wykonuje się czynność odpustową możliwe jest uzyskanie odpustu i zadośćuczynienie pokucie.
  • Modlitwa związana z odpustem musi być w przekładzie językowym zatwierdzonym przez Penitencjarię Apostolską lub ordynariuszy albo hierarchów miejsca gdzie używa się przekładu.

Zachęcam więc nie tylko Was, ale i siebie, abyśmy chcieli korzystać z tego daru łaski i miłosierdzia jakim są ustanowione przez kościół odpusty.

 

Marcin Kucaba