Przez pewien czas dużo myślałem o kardynałach, ich stopniach, stowarzyszeniach i doszedłem do ciekawych informacji, którymi pragnę się podzielić.

Zacznijmy od tego, że kardynał, to nie jest stopień święceń tylko godność. Stopniem święceń jest diakonat, prezbiterat i episkopat. Kardynał (łac. cardinalis – główny, zasadniczy, mocno z czymś związany), formalnie Kardynał Świętego Kościoła Rzymskiego (łac. Cardinalis Sanctae Romanae Ecclesiae) – najwyższa po papieżu godność kościelna.

Korzenie godności

Korzenie tej godności sięgają co najmniej IV wieku chrześcijaństwa. Jako pierwszy terminu ,,kardynał” miał użyć papież Sylwester I , mówiąc o kapłanach i diakonach „kardynalnych”, czyli głównych. Początkowo odnosiło się to do duchownych włączonych (incardinati) do jednego z 25 kościołów rzymskich oraz 7 (później 14) diakonii regionalnych, 6 – diakonii palatyńskich i 7 biskupstw podmiejskich. Pod koniec pierwszego tysiąclecia kardynałami nazywano już tylko niektórych kapłanów i diakonów, a z czasem także biskupów z Rzymu i najbliższych jego okolic, którzy otaczali swego biskupa – papieża. Dodam tylko, że ten dawny podział utrzymał się do dnia dzisiejszego w postaci trzech kategorii kardynałów: biskupów, prezbiterów (kapłanów) i diakonów. W liczebności przeważają, i to zdecydowanie, kardynałowie-prezbiterzy.

Rola kardynał podczas konklawe

Rola kardynałów podczas konklawe znacznie wzrosła od połowy XI wieku. W pierwszym tysiącleciu biskupów Rzymu wybierał teoretycznie miejscowy lud, który był reprezentowany przez swych biskupów i księży. Często w wybór Sługi sług Bożych ingerowała władza świecka, a szczególnie cesarze niemieccy. Zaś zmieniło się to 6 grudnia 1058 r., kiedy to sześciu kardynałów-biskupów wybrało w Sienie kolejnego papieża – Mikołaja II. Papież Mikołaj II, w 1059 roku, ogłosił dekret „In nomie Domini”, w  którym podkreślił, że wybór papieża będzie przebiegał w trzech fazach. W fazie pierwszej kardynałowie biskupi będą wybierali papieża. Faza druga będzie przeznaczona dla kardynałów wszystkich stopni. Natomiast w fazie trzeciej lud i duchowieństwo Rzymu miało zaaprobować wybór. Niestety, dekret nie został nigdy zrealizowany w praktyce. Jednakże miał ważną konsekwencje, a mianowicie: elektorami (wyborcami) biskupa Rzymu byli od tamtej pory tylko kardynałowie, a przestało nimi być duchowieństwo i ludność rzymska. Skutek reformy widzimy do dnia dzisiejszego, ponieważ papieża wybierają tylko kardynałowie. Natomiast III Sobór Laterański, który miał miejsce w 1179 roku, postanowił, że tylko i wyłącznie kardynałowie (wszystkich stopni) mogą wybierać papieża. Sobór ten zniósł także- raz na zawsze -trzy fazy wyboru. Był on pierwszym soborem,  który zajął się wyborem papieża. Ustanowiono tam również, że potrzeba 2/3 głosów do wyboru papieża (wtedy bowiem jednomyślnie wybierano). W ramach ciekawostki dodam, że ostatnim papieżem, który nie był kardynałem został bł. Urban V. Od jego śmierci w 1370 roku, aż do dziś papieżami zostają tylko kardynałowie. Reasumując, podczas konklawe są oni (kardynałowie) reprezentantami całego Kościoła, którzy w Jego imieniu wybierają następcę św. Piotra.

Kardynał tylko z Włoch

Teraz pewnie jest to dla Ciebie normalną rzeczą, że kardynał może być Polakiem, Włochem, Rosjaninem, Francuzem, Portugalczykiem, czy osobą innej narodowości, ale kiedyś było inaczej. Ponieważ na początku kardynałami byli tylko Rzymianie i mieszkańcy Włoch. Zmieniło się to praktycznie od drugiego tysiąclecia, kiedy to rozpowszechnił się wśród kardynałów udział duchownych spoza Rzymu i Italii – po raz pierwszy biskupi nierzymscy stali się kardynałami po śmierci Aleksandra III w 1181 r. Po jego śmierci do grona purpuratów zostawali włączani (przez późniejszych papieży) dostojnicy z poza Włoch i Rzymu.

Liczba purpuratów

W średniowieczu najwyższa liczba członków Kolegium doszła do 52, na ogół jednak nie przekraczała 30. Paweł IV, a po nim Sykstus V ustalił w 1586 r. na długie wieki liczbę kardynałów na 70, w tym 6 kardynałów-biskupów, a także 50 kardynałów-prezbiterów i 14 kardynałów-diakonów. Mówi się, że od chwili utworzenia Kolegium Kardynalskiego do dzisiejszego dnia, łączna liczba jego członków na przestrzeni wieków wyniosła ok. 3 tysięcy. Rzecz ma się inaczej z kardynałami, którzy wybierają papieża, ale o tym za chwilę (nie uwzględniam nominacji przez osoby zwane ,,antypapieżami”).

Pierwszego podniesienia tejże liczby, która zresztą i tak rzadko bywała osiągana, dokonał Jan XXIII, który na 5 konsystorzach wyniósł do godności kardynalskiej 52 księży (i trzech „In pectore”, których nazwisk nie zdążył jednak ujawnić przed śmiercią). Za jego pontyfikatu zmarło 22 kardynałów i w chwili jego śmierci Kolegium liczyło 81 członków. Tenże Papież w 1962 zarządził, że wszyscy kardynałowie muszą być biskupami, gdyż kiedyś mogli nimi zostać diakoni, kapłani lub biskupi, a gdyby któryś z nich nie miał sakry, należy go wyświęcić przed wręczeniem mu oznak godności kardynalskiej.

Przed chwilą padł zwrot ,,in pectore”, co on oznacza?

In pectore (z łac. „w sercu” / „w piersiach”) – jest to kardynał, którego mianuje Ojciec święty, lecz z ważnych powodów zachowuje je w swoim sercu. Takimi powodami może być troska o życie kardynała, gdy ten przebywa w kraju, w którym toczy się wojna, lub prześladowanie Kościoła Świętego. Kardynał może, lecz nie musi, wiedzieć o swojej nominacji. Jednakże do momentu ogłoszenia przez papieża (publicznej) nominacji, owy biskup lub kapłan, nie może nosić purpurowych szat. Pamiętajmy, że imię kardynała może ujawnić tylko sam papież lub ktoś wykonujący pozostawione przez niego stosowne instrukcje.

Kolegium kardynalskie

Kolegium istnieje od 1150 roku, a jego zwierzchnikiem jest dziekan, którym jest wyłącznie kardynał, biskup Ostii. Tenże biskup ma reprezentować Kolegium przed papieżem i musi zwołać konklawe po śmierci Biskupa Rzymu. Jest także urząd kamerlinga Kolegium Kardynalskiego, który przewodniczy Izbie Kardynalskiej, a jej zadaniem jest głównie czuwanie nad dobrami i dochodami tegoż Kolegium.

Różnice między stopniami kardynalskimi

  • Kardynałowie biskupi – którym przydzielono (obecnie tytularnie, bez sankcji kanonicznej od lat 60. XX w.) diecezję pod rzymską – suburbikalną. (Diecezje suburbikalne to: Ostia, Sabina-Poggio Mirteto, Porto-Santa Rufina, Velletri-Segni, Frascati, Albano i Palestrina.) W starożytnych czasach to te diecezje okalały diecezję rzymską. Kardynałowie biskupi diecezji podmiejskich mają pierwszeństwo przed kardynałami – patriarchami Kościołów Wschodnich. Warto zauważyć, że kardynał, który jest tym patriarchą wschodnim otrzymuje automatycznie godność kardynała-biskupa, czyli najwyższą godność kardynalską, przy czym zachowuje jako tytuł swój kościół patriarchalny.
  • Kardynałowie prezbiterzy – są purpuratami, którym przydzielono kościół tytularny w Rzymie. Tę godność otrzymują kardynałowie, którzy są ordynariuszami (biskupami głównymi) jednej z ważniejszych diecezji na świecie. Najstarszy stażem kardynał, który przewodniczy grupie, to kardynał protoprezbiter.
  • Kardynałowie diakoni – bo tak nazywa się tych, najniższych w hierarchii kardynałów- mają przydzielony kościół stanowiący diakonię. Najstarszy stażem kardynał, który przewodniczy grupie, to kardynał protodiakon. Godność tę otrzymują zazwyczaj kardynałowie, którzy kierują dykasteriami Kurii Rzymskiej.

 

Ograniczenia kardynalskie

Papież Paweł VI wprowadził kilka istotnych zmian i ograniczeń, które dotyczą kardynałów. W 1965 roku zarządził zrównanie patriarchów z kardynałami w Kolegium, a następnie powiedział, że kardynał w wieku 80 lat traci prawo wyboru papieża oraz urzędy i stanowiska w Kurii Rzymskiej i w Państwie Watykańskim. Ta decyzja wywołała duże niezadowolenie wśród samych kardynałów, lecz w miarę szybko się przyjęła i właściwie dziś nikt tego nie podważa. Paweł VI zarządził również, 5 listopada 1973 roku,  że liczba kardynałów uprawnionych do udziału w konklawe nie może przekraczać 120 osób.

Powołanie

Wszystkich kardynałów papież powołuje na konsystorzu. Jest to zgromadzenie kardynałów, obecnych we Włoszech, a właściwie w Rzymie i jest ono zwoływanie przez papieża i obradujące pod jego przewodnictwem. Najwcześniejsze jego ślady pochodzą z czasów Leona IV, czyli między 847 a 855 rokiem, który w ten sposób zastąpił dotychczasowe synody duchowieństwa rzymskiego. Na początku forum zbierało się kilka razy w tygodniu. Od XI stulecia jest już ustabilizowane przez doradców papieża, którzy wspierają go w rządzeniu Kościołem. Teraz istnieją dwa ich rodzaje, to znaczy tajny i publiczny. Jeżeli na konsystorzu dzieją się ważne uroczystości np. kreowanie nowych kardynałów to papież zaprasza na niego nie tylko kardynałów, ale i innych hierarchów, a czasem i świeckich. Na takie zgromadzenie przybywa też korpus dyplomatyczny i delegacje diecezjalne, z których pochodzą nowi kardynałowie i ich rodziny.

Mianowanie

Papież mianuje nowych kardynałów najpierw na posiedzeniu tajnym, a następnie wręcza im insygnia ich godności na konsystorzu publicznym w Bazylice św. Piotra lub na Placu św. Piotra. Nowi członkowie Kolegium koncelebrują z papieżem Mszę świętą, po czym ślubują wierność Kościołowi i Ojcu Świętemu oraz otrzymują od niego czerwoną (purpurową) piuskę i biret. Purpuraci dostają także od papieża pierścień.

Dlaczego czerwone szaty?

Czerwień jest oznaką godności kardynalskiej i symbolizuje życie całkowicie oddane w służbę Kościołowi aż do przelewu krwi, jeśli zajdzie taka potrzeba. Jednocześnie dla podkreślenia związków kardynałów z Wiecznym Miastem, każdy z nich otrzymuje jakiś tutejszy kościół, którego staje się w ten sposób symbolicznym proboszczem.

Tytuł purpurata

Kardynałowie mają swój tytuł „eminencja”, a w czasach, gdy panował ustrój monarchiczny, mieli rangę równą książętom. Jednym ze śladów tamtych praktyk jest zachowany do dzisiaj zwyczaj umieszczania słowa „kardynał" między imieniem a nazwiskiem danego hierarchy, jak to się dzieje z tytulaturą książęcą (Stefan kardynał Wyszyński lub Adam książę Czartoryski).

Czy są jacyś kardynałowie z Polski?

Tak, są kardynałowie z Polski. Najmłodszym (pod względem otrzymanej nominacji) polskim purpuratem jest kardynał Konrad Krajewski.

Jak wygląda strój kardynała?

Kardynał - jak podaje Ceremoniał Liturgicznej Posługi Biskupów – nosi szaty koloru czerwonego, posiada pas, piuskę i szeroki płaszcz z jedwabiu z dekoracyjnymi pasmami. Ma także sznur, który mu służy do zawieszenia krzyża, którego ma na piersiach, a także sznurki i pompony zdobiące kapelusz, są czerwone i prztykane złotem. Używa biretu z czerwonego ondulowanego jedwabiu, którego może używać tylko razem ze strojem chórowym.

 

Strój chórowy kardynała –widoczny na wyżej załączonym obrazku- składa się z czerwonej sutanny (mankiet, obramowanie, obszywki i guziki z czerwonego jedwabiu), nosi także czerwony mucet bez kaptura, czerwony pas z jedwabnymi frędzlami na obu końcach, powinien ubierać czerwone skarpety, czerwoną piuskę i czerwony biret. Nosi również rokietę, a na piersiach pektorał, ze sznurem czerwono-złotym (krzyż noszony na piersiach). Na palcu nosi pierścień, a w bardzo uroczyste dni i tylko na terenie swej diecezji nosi cappemagne.

Strój kardynała (nie chórowy)- jak widać na obrazku poniżej- składa się z sutanny (białej, czerwonej lub czarnej) z zakończeniami i guzikami koloru czerwonego. Kardynał nosi czerwoną piuskę i pas koloru czerwonego.

 

Strój kardynała na Mszy świętej:

(Insygnia kardynała to, jak widać powyżej: pierścień, pastorał, mitra i paliusz, bądź krzyż noszony na piersiach)

Warto w tym miejscu przypomnieć symbolikę przedstawionych wyżej insygnii. Pierścień symbolizuje oddanie się biskupa- w całości – dla Kościoła. Mitra symbolizuje godność dostojników kościelnych. Pastorał symbolizuje władzę pasterską biskupa nad swoją owczarnią – to jest Kościołem, a paliusz symbolizuje jedność z Ojcem Świętym.

Kardynał ma także swój herb:

 

W przeciwieństwie do herbu innych duchownych, kardynałowie mają na samym dole pięć pomponów.

 

Myślę, że pomogłem w lepszym zrozumieniu godności kardynalskiej. Trzeba wiedzieć, że oni są osobami bardzo ważnymi i wysoko postawionymi w hierarchii kościelnej.

Korzystałem z:

Źródła tekstowe:

 

  • Jan Paweł II,Konstytucji apostolska: UNIVERSI DOMINICI GREGIS, 22 lutego 1996
  • Instrukcja w sprawie szat, tytułów i godeł Kardynałów, Biskupów i Prałatów niższych stopni Stolica Apostolska 1969
  • Nasi księża, nasi zakonnicy, nasze siostry - Bogumił Łoziński, Ks. Krzysztof Konecki - Włocławek 1999
  • Hierarchia rzymska - Czesław Stryjewski, "Książka i Wiedza", Warszawa 1963

Obrazy:

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5a/Template-Cardinal.svg/200px-Template-Cardinal.svg.png

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3f/Cassock_%28Cardinal%29.svg/200px-Cassock_%28Cardinal%29.svg.png

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b3/Cardinal_-_choir_dress.svg/200px-Cardinal_-_choir_dress.svg.png

https://www.google.pl/url?sa=i&rct=j&q=&esrc=s&source=images&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwiF9pSN49_bAhVlAZoKHfQPDSYQjhx6BAgBEAM&url=http%3A%2F%2Fwww.opactwo.eu%2Findex.php%2Faktualnoci-2%2F655-kardynal-dominik-duka-poblogoslawil-odnowiony-klasztor-w-broumovie&psig=AOvVaw2sOqQQBOAvHh0Sjxl_dhzS&ust=1529499249156729