Często w mediach słyszymy określenia: Ojciec Święty, papież, biskup Rzymu, przywódca Kościoła na ziemi, sługa sług Bożych, wikariusz Jezusa Chrystusa, następca Świętego Piotra. Z pewnością każdy z nas wie, o kogo chodzi, ale czy wiemy dokładnie, kto to? Jak to się stało, że dany kardynał stał się papieżem? Kto był pierwszym przywódcą Kościoła na ziemi?

Dobrze wiemy, że głową Kościoła powszechnego – jak pisze święty Paweł – jest Chrystus, który ten Kościół założył. Jezus żyjąc na tym świecie powołał dwunastu Apostołów, a jednemu z nich przekazał klucze Królestwa Niebieskiego. Ten moment warto sobie przypomnieć. Jezus pytał się apostołów za kogo ludzie Go uważają i za kogo oni (Apostołowie) jego uważają. Po odpowiedzi Piotra, kiedy on rzekł: Ty jesteś mesjasz, Syn Boga żywego, Jezus powiedział: Ty jesteś Piotr [czyli Skała], i na tej Skale zbuduję Kościół mój, a bramy piekielne go nie przemogą. I tobie dam klucze królestwa niebieskiego; cokolwiek zwiążesz na ziemi, będzie związane w niebie, a co rozwiążesz na ziemi, będzie rozwiązane w niebie. Po tych słowach już wiemy, że Piotr dostał pewną misję od Jezusa. Tym samym  święty Piotr został nazwany przez tradycję chrześcijańską pierwszym papieżem.

Kim on jest?

Papież z łaciny ummus Pontifex, od starożytności: Pontifex Maximus. Jest on biskupem Rzymu, a zarazem zwierzchnikiem Kościoła katolickiego. Papież jest głową Stolicy Apostolskiej oraz Suwerenem Państwa Watykanu.

Jak to się stało, że Stolica Apostolska jest w Rzymie?

Główną przyczyną ulokowania siedziby papieża w Rzymie jest fakt, iż tam Święty Piotr poniósł śmierć męczeńską. W Rzymie znajduję się także jego grób. Oprócz tego w Watykanie znajduje się symbolika zjednoczenia w Rzymie, w grobach św. Piotra i św. Pawła, czyli dwóch pierwotnych biegunów misyjnych i organizacyjnych chrześcijaństwa.

W tej perspektywie papież jest biskupem Rzymu, który ze względu na szczególną właściwość swojej stolicy – sukcesję posłannictwa piotrowego – posiada jedyną w swoim rodzaju misję i odpowiedzialność pasterską za jedność wszystkich Kościołów lokalnych. Pełni z woli Chrystusa urząd głowy Kolegium Biskupów.

Ilu było papieży?

W ciągu wieków ten urząd pełniło 266 (w tym obecny) prawnie wybranych papieży. Oprócz tych prawnie wybranych, w Kościele zdarzali się antypapieże – samozwańczy papieże, niewybrani przez nikogo.

Czy papież musiał pochodzić z Rzymu/ z Włoch?

Nie było przepisu, który jednoznacznie stwierdzał, iż papież musi być Włochem, jednakże od 1523 do 1978 roku, czyli przez 455 lat, na tronie papieskim zasiadali tylko Włosi. Ostatnim Włochem zasiadającym na Tronie Piotrowym był Jan Paweł I. Zwyczaj ten w 1978 roku, przerwał Karol Wojtyła (Jan Paweł II).

Jak się wybiera papieża?

W pierwszych wiekach Kościoła, papieża wybierali wierni spośród kapłanów stolicy Imperium Rzymskiego, albowiem kiedyś władza papieża nie wykraczała poza Rzym. Pierwszą znaną datą wyborów papieża jest 28 września 235 roku, gdyż wtedy z urzędu ustąpił św. Poncjan. Przez kolejne wieki ,,niby” też lud rzymski wybierał papieża. Dlaczego użyłem określenia ,,niby”? Ponieważ najwięcej do powiedzenia mieli wpływowi duchowni, którzy niekoniecznie byli biskupami, a także monarchowie świeccy, którzy ingerowali w wybór papieża. Przez te wydarzenia w 769 roku, synod na Lateranie postanowił, że papieża wybierać będą mogli tylko kardynałowie biskupi i kardynałowie prezbiterzy. Zmiany te zatwierdził ówczesny papież Stefan III. W połowie XI wieku postanowiono, że wszyscy kardynałowie, a więc kardynałowie diakoni też, mogą wybierać Ojca Świętego. Natomiast w 1965 roku, papież Paweł VI zdecydował o tym, że kardynałowie mający ponad 80 lat tracą możliwość brania udziału w konklawe. Pierwszym wybranym papieżem przez samych kardynałów był Mikołaj II, wybrany 6 grudnia 1058 roku, a pierwsza elekcja samych kardynałów odbyła się 14 lutego 1130 roku, kiedy to wybrali Innocentego II. Jednakże na ostateczne utrwalenie tej zasady trzeba było poczekać do 1179 roku, gdyż wtedy Sobór Laterański III wydał rozporządzenie w tej sprawie, które zostało zatwierdzone przez papieża Aleksandra III. Był to pierwszy krok praktykowania konklawe. Wybór papieża był ważny, jeżeli kandydat zdobył 2/3 głosów, a żeby wybory się nie przeciągały, to od 9 dnia, elektorom podawano tylko chleb, wino i wodę. ,,Warto pamiętać, że papież jest biskupem rzymskim. Dlatego też jego wybór w pewien sposób należny jest temu właśnie Kościołowi. Tak jest od wieków, pomimo że lud rzymski nie bierze już bezpośredniego udziału w elekcji”.

Kto może zostać papieżem?

W istocie każdy kapłan może nim zostać, jednakże przed objęciem urzędu musiałby przyjąć święcenia biskupie. Nie zdarzyło się to od kilkuset lat, aby kardynałowie wybrali kogoś spoza gremium kardynalskiego.

Jak przebiega konklawe?

Papieża spośród siebie wybiera 120 kardynałów. W wyborze papieża Franciszka brało udział 115 kardynałów. W wybór papieża nie może ingerować jakakolwiek władza świecka, a wszystkie informacje pojawiające się na konklawe muszą pozostać w tajemnicy przed zewnętrznym światem. Za złamanie tajemnicy grozi ekskomunika, czyli całkowite wykluczenie z Kościoła. W chwili rozpoczęcia czynności, związanych z wyborem papieża, wszyscy uczestnicy konklawe mają obowiązek zamieszkać w położonym na terenie Watykanu Domu Świętej Marty. W czasie konklawe wszyscy kardynałowie są odcięci od świata, a w hotelu odcina się sieć telefoniczną, radiową i telewizyjną. Potem wybierają do mementu, kiedy kandydat zdobędzie 2/3 głosów. W momencie, kiedy kandydat zdobył 2/3 głosów, wszyscy wstają i oklaskami wyrażają radość z wyboru nowego papieża, a jeden z kardynałów, który był w komisji liczenia głosów, pyta się nowo wybranego, czy przyjmuje nominację na Stolicę Piotrową. Po ogłoszeniu akceptacji wyboru, udaje ubrać się w szaty papieskie. W przypadku odmowy odbywa się ponowne głosowanie, tak długo, aż kolejny kardynał otrzyma 2/3 głosów. Przykładowo, wybierając w 1846 roku papieża Piusa IX, przeprowadzano cztery głosowania, wybierając w 1914 roku papieża Benedykta XV, przeprowadzono dziesięć głosowań, wybierając Jana XXIII w 1958 roku, przeprowadzono jedenaście głosowań, wybierając naszego rodaka, Jana Pawła II, w 1978 roku, przeprowadzono osiem głosowań, zaś przy wyborze papieża Franciszka w 2013 roku, przeprowadzono pięć głosowań. Zatem łącznie podczas głosowań w XX wieku wybrano ośmiu papieży, przeprowadzono (łącznie) 63 głosowania, a kardynałowie w XX wieku oddali 4305 kartek wyborczych.

Co po wyborze robi nowy papież?

Nowo wybrany papież idzie do pokoju płaczu (camera lacrimatoria), a tam w obecności mistrza ceremonii papieskiej krawiec dopasowuje do pasterza szatę papieską, która będzie mu towarzyszyć do końca życia.

Jak ona wygląda?

Papież zakłada sutannę koloru białego. Dlaczego białego? Kiedyś wybrano na Stolicę Piotrową pewnego dominikanina, który nie chciał zmieniać białego habitu na czarną sutannę i od tamtej pory papież nosi białą sutannę. Papież nosi także pas (taki jak noszą biskupi, lecz w kolorze białym, a biskupi we fiolecie), pektorał, czyli krzyż noszony na piersiach. Na palcu serdecznym prawej ręki ma pierścień, zwany Pierścieniem Rybaka, a na głowie białą piuskę. Papież na sutannę zakłada także mucet.

Gdy papież ubierze się, wówczas idzie w kierunku balkonu, aby z niego przemówić do wiernych. Jednakże zanim wejdzie na balkon, wówczas najstarszy stażem kardynał-diakon (protodiakon) ogłasza wybór papieża. Mówi on:

Annuntio vobis gaudiummagnum: habemus Papam! Eminentissimum Ac Reverendissimum Dominum, Dominum (podaje imię kardynała wybranego na papieża w bierniku), Sanctae Romanae Ecclesiae Cardinalem (podaje nazwisko kardynała wybranego na papieża w formie nie odmienionej), qui sibi nomen imposuit (imię przyjęte przez papieża w bierniku). Tłumacząc na język polski:

Oznajmiam wam radość wielką: mamy Papieża! Najczcigodniejszego i Najprzewielebniejszego Pana, Pana ... (imię kardynała wybranego na papieża), Kardynała Świętego Rzymskiego Kościoła ... (nazwisko kardynała wybranego na papieża), który przybrał sobie imię ... (imię, które przybrał nowy papież).

 

Poniższy tekst został wygłoszony podczas wyboru papieża Franciszka:

Annuntio vobis gaudium magnum: Habemus Papam! Eminentissimum ac reverendissimum Dominum, Dominum Georgium Marium Sanctæ Romanæ Ecclesiæ Cardinalem Bergoglio, qui sibi nomen imposuit Franciscum

Potem następuje procesja, a więc wychodzi kardynał, który niesie krzyż, a za nim idzie nowo wybrany papież. Potem nowy biskup Rzymu przemawia do ludu, udziela błogosławieństwa Urbi et Orbi (Miastu (Rzymowi) i światu), po czym wraca do pałacu.

Jak wyglądają insygnia papieskie?

Od pozostałych biskupów, papieża odróżnia symbolizująca papiestwo, choć nie używana już przez ostatnich papieży potrójna korona, czyli tiara. W ramach ciekawostki dodam, że papież Paweł VI sprzedał własną tiarę, a pieniądze polecił przekazać ubogim, a Jan Paweł I i Jan Paweł II odmówili koronacji. Benedykt XVI również nie zgodził się na koronację i jako pierwszy zastąpił tiarę w swoim herbie papieskim – potrójną mitrą. Kolejnymi insygniami papieskimi są: ferula (pastorał papieski) i Pierścień Rybaka (odniesienie do świętego Piotra – rybaka) – złoty sygnet stosowany od XIII wieku jako pieczęć do sygnowania „brewe”, czyli pism urzędowych mniejszej wagi i listów prywatnych, oraz okrągła pieczęć z wyobrażeniem głów Świętego Piotra i Pawła, którą papież sygnuje dokumenty oficjalne, takie jak listy apostolskie oraz bulle. Papież, w przeciwieństwie do pozostałych biskupów, nie używa zagiętego pastorału, lecz ferule – tak się nazywa pastorał papieski. W ramach ciekawostki chciałbym dodać, że zwyczaj ten został wprowadzony przed pontyfikatem Innocentego III, zmarłego na początku XII wieku. Nosi również czerwone, skórzane buty. W takich trzewikach na początku pontyfikatu chodził Jan Paweł II, potem jednak zmienił kolor na brązowy. Benedykt XVI przywrócił tradycyjne, czerwone.

Czy aby na pewno biała sutanna przysługuje tylko papieżowi?

Nadmieniłem troszkę wyżej, że biała sutanna przysługuje tylko papieżowi, lecz używają jej także zakonnicy, którzy mają biały habit, a jeżeli chodzi o sutannę, to na mocy indultu są dozwolone białe sutanny w tropikalnych regionach.

Na zdjęciu widoczny jest kardynał Tarcisio Bertone.

Następca św. Piotra ma także swój herb:

Jest to herb, który używał Jan Paweł II. Każdy herb ma klucze, symbolizujące władzę i klucze do Królestwa, które zostały wręczone świętemu Piotrowi. Herb posiada mitrę, albo tiarę, która symbolizuje władzę w Kościele. Środek (tutaj niebieskie tło i żółty krzyż z literą ,,M”) wybiera papież według uznania. Każdy papież ma inny wzór w środku.

Czy papież może zrzec się tronu?

Kardynałowie po osiągnięciu pewnego wieku, kończą swoją posługę i idą na emeryturę, przez co nie mogą brać udziału w konklawe. Urząd papieża jest dożywotni, ale papież ma prawo zrzec się tronu. W historii był jeden taki przypadek (Celestyn V 13 grudnia 1294 r.), ale pamiętamy drugą taką sytuację w lutym 2013 r. Mamy obecnie papieża-emeryta, Benedykta XVI, który mieszka w domu, który się znajduje w ogrodach watykańskich.

Co może papież robić na mocy swego urzędu?

Papież w zasadzie może zrobić prawie wszystko w Kościele, w sferze sądowniczej rozstrzyga spory dotyczące ważności małżeństw oraz innych sakramentów, ślubów zakonnych, prawa nauczania teologii katolickiej w szkołach kościelnych, itp. Ma prawo do nakładania kar kościelnych, w tym ekskomuniki. W 1870 roku Sobór Watykański I przyjął dogmat o nieomylności papieża. Ojcowie Soboru Watykańskiego I nauczają, że: Kiedy biskup Rzymu przemawia ex cathedra, to znaczy jeśli wykonując swój urząd pasterza i nauczyciela wszystkich chrześcijan mocą swego najwyższego apostolskiego autorytetu rozstrzyga, że dana nauka w dziedzinie wiary lub moralności ma być przestrzegana przez cały Kościół, wtedy posiada on za pomocą obiecanej mu w osobie św. Piotra Bożej asystencji ową nieomylność, w którą Boski Zbawca chciał wyposażyć Kościół przy definiowaniu nauki wiary i moralności (…). Następcom Piotra został obiecany Duch Święty nie po to, aby oni przez Jego objawienie głosili jakąś nową naukę, ale aby z Jego asystencją święcie zachowywali i wiernie objaśniali przekazane przez Apostołów Objawienie, względnie spuściznę wiary.

Sługa sług Bożych jest – zatem – nieomylny, kiedy przemawia ex cathedra – czyli – gdy przemawia jako najwyższy nauczyciel narodów, podnosząc jakąś prawdę do – obowiązującego każdego wiernego – dogmatu. W tych przypadkach papież jest nieomylny, gdyż zapewniania jest jemu asystencja Ducha Świętego, a jak wiemy, Duch Święty się nie myli.

Ponadto, papież ma w Kościele najwyższą władzę prawodawczą i sądowniczą, wykonywaną bezpośrednio lub przez organy papiestwa. Na polu prawodawczym dokonuje zmian w prawie kanonicznym i w zakresie Magisterium, czyli nauczania wiary przez Kościół, co wyraża się w wydawaniu nieomylnych dogmatów wiary i moralności, a także w formie nauczania zwykłego – encyklik.

Papież, a liturgia

Liturgia papieska zwana jest liturgią doskonałą, wzorcową i najlepszą. Nie dzielę teraz Mszy na lepsze czy gorsze, bo Msza św. w Watykanie ma taką samą moc, jak Msza w katedrze fromborskiej, czy Msza w kościele parafialnym w Zielonej Górze. W Watykanie liturgia jest przy papieżu i z tego względu jest najlepsza pod względem wykonania. Papież jest ponad wszystkimi przepisami liturgicznymi, oczywiście przestrzega ich, ale ma moc je zmienić: udoskonalić i urozmaicić.

W Watykanie są także mistrzowie ceremonii papieskich, którzy sprawują pieczę nad przebiegiem liturgii. Najważniejszym spośród nich jest Mistrz Papieskich Ceremonii Liturgicznych, czyli główny ceremoniarz Stolicy Apostolskiej. Pełni on także funkcję kierowniczą w Urzędzie Celebracji Papieskich. Jest on mianowany przez papieża na okres 5 lat. Papież obdarowuje też duchownych godnościami i przywilejami

Co w trakcie swego pontyfikatu zrobili ostatnio wybrani papieże?

Pius XI – doprowadził do podpisania konkordatu z Włochami i przyczynił się do utworzenia Watykanu. Wprowadził święto Chrystusa Króla i ogłosił zarządzenie, że konklawe ma się odbywać nie wcześniej niż po piętnastu dniach od śmierci papieża. Nazywany jest papieżem pojednania.

Pius XII– jego pontyfikat przypadł na czas II wojny światowej. Próbował on walczyć z holokaustem i był mu zdecydowanie przeciwny. Jako pierwszy papież w historii Kościoła uznał objawienia w Fatimie za prawdziwe.

Jan XXIII– zwołał i przeprowadził Sobór Watykański II, który jest najważniejszy dla Kościoła katolickiego.

Paweł VI– prowadził aktywną działalność ekumeniczną. Wydal wiele encyklik, w których omawiał istotne dla Kościoła kwestie. Ponadto wskazał, że antykoncepcja, aborcja, homoseksualiści i życie w niesakramentalnym związku małżeńskim to grzechy ciężkie.

Jan Paweł I– nie zdążył wielu rzeczy dokonać, bo jego pontyfikat trwał tylko miesiąc, ale bardzo chciał wprowadzić kilka zmian dotyczących sprawowania funkcji papieskich i częściowo mu się to udało, np. rezygnacja z koronacji.

Jan Paweł II– jego zasługi są ogromne. Przede wszystkim na rzecz ekumenizmu. Dążył do pojednania wszystkich wspólnot kościelnych, był otwarty na drugiego człowieka. Dużo pielgrzymował, bo chciał być blisko bliźnich. Wielokrotnie zabierał głos w istotnych sprawach dotyczących całej ludzkości, nie tylko związanych z religią. Beatyfikował i kanonizował bardzo wiele osób(nigdy wcześniej żaden papież podczas swojego pontyfikatu tak wielu osób nie ogłosił świętymi, a także zainaugurował Światowe Dni Młodzieży, Światowe Spotkania Rodzin).

Benedykt XVI– między innymi wprowadził dokument precyzujący, że podczas konklawe konieczna jest zawsze większość 2/3 głosów kardynałów elektorów. Benedykt XVI podpisał również dokument, który daje możliwość powrotu anglikanów na łono Kościoła katolickiego, jeżeli tylko przyjmą zwierzchnictwo papieża. W 2007 roku wydał zaś dokument motu proprio Summorum Pontificum, w którym pozwolił sprawować tzw. Mszę Trydencką (w nadzwyczajnej formie rytu rzymskiego) każdemu kapłanowi, który zna łacinę i potrafi tę Mszę celebrować.

(na obrazku przedstawiona jest Msza Trydencka)

 

Ciekawostki o następcach św. Piotra:

  • Stefan II, podczas pełnienia urzędu prezbitera, został wybrany na papieża, jednakże zmarł w trzecim dniu po wyborze i nie zdążył przyjąć święceń biskupich.
  • Jan II, był pierwszym papieżem, który po wyborze zmienił swoje imię.
  • W średniowiecznych spisach występował papież o imieniu Donus II, którego pontyfikat miał mieć miejsce w roku 972. Uważa się powszechnie, że w rzeczywistości nigdy nie istniał. Jego istnienie było skutkiem błędu, wynikającego z mylnego odczytania łacińskiego słowa dominus(z łaciny pan), którym został określony papież Benedykt VII.
  • Najdłuższy pontyfikat trwał 31 lat, 7 miesięcy i 21 dni, był to pontyfikat Piusa IX, a najkrótszy, w pełni uznany pontyfikat trwał 12 dni– papieża Urbana VII.
  • Najmłodszym papieżem był Jan XII, który w chwili wyboru na urząd piotrowy miał 18 lat.
  • Przez 1272 lata, a więc od 741 do 2013 roku, papieżami byli tylko Europejczycy, tę tradycje przerwał wybór papieża Franciszka. Franciszek przerwał także inną, która trwała od 913 roku, mówiąca o przybieraniu imion noszonych przez poprzedników.
  • Franciszek jest pierwszym papieżem zakonnikiem, od czasu Grzegorza XVI.
  • Kanonizowanych zostało około 60. papieży.
  • Liczbę antypapieży szacuje się na 40.

 

Bibliografia:

Źródła książkowe:

  1. Biblia Tysiąclecia, Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, wyd. 5, Pallottinum, Poznań 2017.
  2. DuffyEeamon 2007, Święci i Grzesznicy – Historia Papieży, Warszawa, Świat Książki.
  3. Fischer-Wollpert Rudolf 1990, Leksykon papieży, Kraków.
  4. Poniatowski Zygmunt 1969, Mały słownik religioznawczy, Warszawa, Wiedza Powszechna.
  5. Umiński Józef 1959, Historia Kościoła,Tom I, Opole, s. 280 i 414.
  6. Wierusz Kowalski Jan 1985, Poczet papieży, Warszawa, Krajowa Agencja Wydawnicza.

Źródła internetowe:

  • https://stacja7.pl/historia/7-decyzji-benedykta-xvi-ktore-zmienily-kosciol/.
  • http://www.racjonalista.pl/kk.php/s,4825.
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Mistrz_Papieskich_Ceremonii_Liturgicznych#Lista_Mistrz%C3%B3w_Papieskich_Ceremonii_Liturgicznych.
  • https://brainly.pl/zadanie/4289459
  • http://wiadomosci.dziennik.pl/swiat/artykuly/421988,kim-jest-papiez-w-kosciele-katolickim-jego-prawa-i-przywileje.html.
  • http://www.dst.waw.pl/2013/02/czemu-piotr-czemu-papiez-czemu-rzym/.
  • https://www.liturgia.pl/Kto-wybiera-papieza/.
  • http://wiadomosci.dziennik.pl/swiat/artykuly/421988,kim-jest-papiez-w-kosciele-katolickim-jego-prawa-i-przywileje.html.
  • http://www.dst.waw.pl/2013/02/czemu-piotr-czemu-papiez-czemu-rzym/
  • https://www.liturgia.pl/Kto-wybiera-papieza/.
  • https://stacja7.pl/historia/7-decyzji-benedykta-xvi-ktore-zmienily-kosciol/.
  • http://www.piusx.org.pl/kryzys/katechizm-o-kryzysie-w-Kosciele/18.
  • https://sjp.pwn.pl/sjp/ex-cathedra;2557309.html.

Ilustracje:

  1. https://pl.wikipedia.org/wiki/Plik:Missione_del_Guaricano-cardinale_Tarcisio_Bertone.jpg.
  2. https://www.google.pl/imgres?imgurl=https%3A%2F%2Fpapiez.wiara.pl%2Ffiles_upload%2Fold%2Fpapiez.wiara.pl%2Felementy%2Fjp2_PK%2FPK07s02a.jpg&imgrefurl=https%3A%2F%2Fpapiez.wiara.pl%2Fdoc%2F379344.Zwyczajny-dzien-Papieza%2F7&docid=mLW5qQxPHygzeM&tbnid=fnJEbaeAui8msM%3A&vet=10ahUKEwiWmPuqyvvcAhVKalAKHe9-B4gQMwiEASgWMBY..i&w=190&h=336&bih=662&biw=1366&q=str%C3%B3j%20papie%C5%BCa&ved=0ahUKEwiWmPuqyvvcAhVKalAKHe9-B4gQMwiEASgWMBY&iact=mrc&uact=8.
  • https://encrypted-tbn0.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcTJsr0WiKQObc-fHS9OuelwebId54F8yqjm-ao1XCHn4lWHcgPjmg
  1. https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/02/Missa_tridentina_002.jpg/250px-Missa_tridentina_002.jpg