Tytułowe słowo pochodzące z języka łacińskiego oznacza  - tłumacząc na  język polski – kanonika. Kanonik to wczesnośredniowieczna nazwa osób duchownych, żyjących według tzw. reguł kanonicznych przy katedrach, które są kościołami biskupimi. Obecnie kapłani, którzy zostali uhonorowani tą godnością za szczególne zasługi dla lokalnego Kościoła są zobowiązani do sprawowania określonych obrzędów liturgicznych wraz z innymi kanonikami lub z ordynariuszem miejsca.

W historii kanonikiem mógł zostać świecki po tonsurze. W drodze do kapłaństwa- kiedyś - każdy przyjmował święcenia niższe, a przed nimi ceremonię tonsury. Była to ceremonia, która została przez Kościół ustanowiona, dzięki której człowiek świecki, ochrzczony i bierzmowany, zostaje przyłączony do stanu duchownego i zyskuje przywileje właściwe duchownym.

Kanonicy dzielą się na: gremialnych, ponadliczbowych i honorowych.

Prawo kanoniczne od 1972 roku odbiera kanonikom niektóre przywileje, które dotyczą ich stroju chórowego, jest tam napisane, że:  ,,mantolet, pas z frędzlami, czerwone skarpety, buty z klamrami, fioletowe ferraiolone, rokieta, mitra, pastorał, pierścień i pektorał. Ponadto zabroniony jest fioletowy mucet, chyba że kanonik jest biskupem - niebędący nimi kanonicy mają nosić mucety czarne lub szare z fioletowymi obszyciami. Strój chórowy kanonika według prawa kanonicznego określony jest tylko jako komża nałożona na sutannę właściwą jego randze (zupełnie czarna dla prezbitera bez dodatkowych godności, czarna z fioletowymi obszyciami i guzikami dla Kapelana Jego Świątobliwości, itd.) oraz czarny lub szary mucet z fioletowymi obszyciami na komży. Prawo kanoniczne nie wspomina o kolorze pomponu przy birecie. W praktyce wiele kapituł kanonickich utrzymało jednak własne zasady co do stroju chórowego kanoników, niekiedy w sprzeczności z tym prawem (powszechnie stosowane są na przykład wyraźnie zabronione fioletowy mucet i rokieta). Wiele kapituł kanonickich nadal kontynuuje tradycję własnego ustalania strojów chórowych kanoników, co prowadzi niekiedy do wyraźnych między nimi różnic”. Na pytanie: Jaki jest strój chórowy (obecnie) kanoników? Odpowiedź możemy znaleźć w wypowiedzi bp. Cichego, który powołał się na Ceremoniał Liturgicznej Posługi Biskupów. Powiedział on, że: ,,Kanonicy nie będący biskupami, na czas celebracji liturgicznych jako strój chórowy nakładają przysługującą im sutannę, na nią zaś tylko komżę i czarny lub popielaty mucet, obszyty fioletowym sznurkiem; beneficjaci (beneficiarii) zaś ubierają tylko komżę oraz czarny lub popielaty mucet. Poza celebracjami liturgicznymi przywdziewają szaty, jakie im przysługują stosownie do ich stanu”.

Kanonikami gremialnymi i honorowymi mogą być jednak również kapłani z godnościami papieskimi, czyli: kapelani Jego Świątobliwości, prałaci honorowi Jego Świątobliwości, protonotariusze apostolscy nadliczbowi. Wówczas najważniejszy jest strój kanonika, jednakże tylko podczas czynności  liturgicznych, które są pełnione w obrębie obowiązków kanonickich na terenie kapituły. Poza jej terenem obowiązuje go czarna sutanna, czarny biret i biała komża. Tak więc, kapłani z godnościami papieskimi w liturgii poza obrębem kapituły ubierają strój chórowy właściwy dla swojej godności, lecz bez elementów stroju kanonika ( czyli: mucetu, dystynktorium oraz ewentualnego biretu z kolorowym pomponem). Kanonikom honorowym danej kapituły przysługują te same przywileje dotyczące stroju, co kanonikom gremialnym, na takich samych zasadach.

W stroju na okazje bardziej uroczyste, które są niezwiązane z liturgią, kanonicy w praktyce często przywdziewają sutannę z fioletowymi guzikami, wraz z obszyciami i przepasaną fioletowym pasem,  które są im nadane przez przepisy kapituły (jeżeli takowe są). Przez ten wygląd odpowiadają strojom Kapelanom Honorowym Jego Świętobliwości.

Są także dodatkowe przywileje, względem stroju, które są nadawane przez biskupa diecezjalnego (przeważnie są związane z tytułem kanonika honorowego). Do nich należą:

  • C. – Expositorium Canonicale – nosi purpurowe podbicie komży oraz pompon purpurowy na birecie;
  • M. – Rochettum et Mantolettum – posiada przywilej noszenia rokiety i mantoletu.

Powyżej są przedstawione stroje chórowe różnych kapituł kanonickich. Od lewej:

  • strój z rodzajowym mucetem przewidzianym w prawie kanonicznym, fioletowe akcenty przy birecie i sutannie wzięte ze statutu kapituły
  • strój kapituły kolegiackiej przy Bazylice św. Heleny w Birkirkarana Malcie
  • strój kapituły przy Konkatedrze św. Stanisława Biskupa w Ostrowie Wielkopolskim
  • strój kapituły kolegiackiej  Bożego Ciała w Jarosławiu, również strój maltańskie kapituły katedralnej w dni powszednie
  • strój maltańskiej

 

Kanonicy mają także swój herb:

Szablon herbu kanonika (na taśmie pod herbem znajduje się dewiza)

Szablon herbu prepozyta (czyli przewodniczącego kapituły kanoników)

W ramach ciekawostki dodam, że…

W Kościele istnieją Kanonicy regularni laterańscy, są to kanonicy laterańscy, (Kongregacja Kanoników Regularnych Laterańskich Najświętszego Zbawiciela (CRL)), czyli zakon Kanoników Regularnych św. Augustyna. Jest to zakon klerycki, którego celem jest przygotowanie do życia zgodnego z charyzmatem zakonu, tj. z życiem wspólnotowym. Zgromadzenie zostało stworzone według reguły św. Augustyna. Powstało w XV wieku, a jego nazwa wzięła się, od pierwszej jego siedziby, tj. od Bazyliki Laterańskiej. W 1959 Kongregacja Kanoników Regularnych Laterańskich Najświętszego Zbawiciela przystąpiła do utworzonej przez papieża Jana XXIII Konfederacji Zakonu Kanoników Regularnych św. Augustyna. Na czele Kongregacji stoi opat generalny, rezydujący w Rzymie przy Bazylice św. Piotra w Okowach. W 1970 Stolica Apostolska zatwierdziła nową konstytucję Kongregacji. Obecnie placówki tego zakonu zlokalizowane są w wielu krajach, między innymi w Polsce. W ramach ciekawostki dodam, że w Polsce jest dwanaście placówek tegoż zakonu.

 

 

 

Bibliografia:

Źródła tekstowe:

  1. Gabriele Pennotti: Generalis totius sacri ordinis clericorum canonicorum historia tripartita. Rzym: 1624.
  2. Paul Fridolin Kehr: Italia Pontificia. T. I–X: Lombardia. Berlin: apud Weidmannos, 1906-1975, seria: Regesta Pontificum Romanorum.
  3. Gerald O'Collins SJ, Edward G. Farrugia SJ, przekład Ks. Jan Ożóg SJ, Barbara Żak: LEKSYKON pojęć teologicznych i kościelnych. [dostęp 18 maja 2009].
  4. Encyklopedia Katolicka, t.8. Lublin: Tow. Naukowe Katol. Uniw. Lub., 2000, s. 599-600.
  5. Per Instructionem, www.shetlersites.com [dostęp 2017-06-12].
  6. Cæremoniale Episcoporum, www.shetlersites.com [dostęp 2017-06-12].
  7. http://www.kanonicy.pl/kategoria/zakon/

Źródła grafiki:

  • https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ac/Canons_-_choir_dresses.svg/940px-Canons_-_choir_dresses.svg.png
  • https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/00/Template-Abbot_-_Provost.svg/220px-Template-Abbot_-_Provost.svg.png
  • https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7c/Template-Canon_%28priest%29.svg/220px-Template-Canon_%28priest%29.svg.png

 

 

 Dawid Makowski