Krótki rys historyczny

Prymas na przestrzeni wieków był obdarzony różnymi przywilejami, a mianowicie miał prawo noszenia sutanny kardynalskiej. Miał także prawo do pełnienia funkcji legata, czyli reprezentanta papieża, który go delegował do Kościoła partuklarnego (Kościoła miejscowego) albo do konkretnych zadań lub do pełnienia misji dyplomatycznych.

Urząd prymasa w naszym kraju

W Polsce urząd prymasa istnieje od (ponad) 600 lat. W tym czasie ten urząd i godność piastowało 59 hierarchów (łącznie z obecnym prymasem – abp. Wojciechem Polakiem). Z tych 59 osób, ośmiu było kardynałami. Bylito:

  1. Fryderyk Jagiellończyk (prymas Polski w latach: 1493 – 1503).

  2. Bernard Maciejowski (prymas Polski w latach: 1606 – 1608).

  3. Michał Radziejowski (prymas Polski w latach: 1688 – 1705).

  4. Mieczysław Ledóchowski (prymas Polski w latach: 1866 – 1886).

  5. Edmund Dalbor (prymas Polski w latach: 1915 – 1926).

  6. August Hlond (prymas Polski w latach: 1926 – 1948).

  7. Stefan Wyszyński (prymas Polski w latach: 1948 – 1981).

  8. Józef Glemp (prymas Polski w latach: 1981 – 2009).

Natomiast warto wiedzieć, że ,,w katedrze gnieźnieńskiej pochowanych zostało 22 Prymasów Polski. W bazylice złożono także serca 3 prymasów m.in. kard. Augusta Hlonda. Pozostali prymasi spoczywają w: kolegiacie łowickiej, Krakowie, Oporowie, Kaliszu, Brzozowie, Luwrze, Poznaniu i Warszawie”.

Pierwszym prymasem Polski – jak podaje oficjalna strona prymasa Polski – ,,był abp Mikołaj herbu Trąby zwany także skrótowo Mikołajem Trąbą, który godność prymasa Polski otrzymał na obradującym w latach 1414-1418 Soborze w Konstancji. Urząd ten sprawował przez 5 lat”.

Obecnie tytuł prymasa Polski przysługuje arcybiskupom gnieźnieńskim, a dodatkowym przywilejem tej godności jest automatyczne członkostwo w Radzie Stałej Konferencji Episkopatu Polski, jak również prawo noszenia szat kardynalskich, nawet w przypadku braku godności kardynalskiej. Wyjątek stanowi czerwona piuska.

 

Prymas Polski – J.E ks. abp. Wojciech Polak

Herb

Prymasi mają swój herb:

 

 

Herb prymasa, który nie jest kardynałem, na taśmie pod herbem znajduje się dewiza.

 

 

Herb (obecnego) Prymasa Polski

 

Dodatek – (Sługa Boży) prymas Wyszyński

Dla naszego narodu jednym z ważniejszych prymasów był kardynał Stefan Wyszyński, zwany „Prymasem Tysiąclecia”. Nakreślę krótko jego biogram. Stefan Wyszyński urodził się 3 sierpnia 1901 roku w miejscowości Zuzela nad Bugiem. W 1924 roku przyjął we Włocławku święcenia kapłańskie. Po wybuchu II wojny światowej ukrywał się przed Gestapo, a w okresie Powstania Warszawskiego pełnił funkcję kapelana grupy Kampinos AK, działającej w Laskach, a także kapelana szpitala powstańczego, pod pseudonimem „Radwan II”. Po wojnie został rektorem Wyższego Seminarium Duchownego we Włocławku. W marcu 1946 roku otrzymał nominacje na biskupa lubelskiego, a sakrę biskupią (święcenia) przyjął w maju 1946 roku na Jasnej Górze. W 1948 roku papież Pius XII mianował go arcybiskupem warszawskim i gnieźnieńskim, więc jednocześnie prymasem Polski. W 1953 roku został kardynałem diakonem i został włączony do Kolegium Kardynalskiego. W czasach reżimu komunistycznego bronił chrześcijańskiej tożsamości narodu, a w 1953 roku, gdy rząd zaczął jawnie ingerować w wewnętrzne życie Kościoła i w zasady obsadzania stanowisk kościelnych, prymas wypowiedział słowa: „non possumus”– ,,nie możemy”. Po tym został uwięziony, a do 1956 roku internowano go w Rywałdzie, Stoczku Warmińskim, Prudniku i Komańczy. Kardynał Wyszyński miał duży udział w wyborze Karola Wojtyły na papieża, dlatego ten mówił: "Nie byłoby na Stolicy Piotrowej tego papieża Polaka, który dziś pełen bojaźni Bożej, ale i pełen ufności, rozpoczyna nowy pontyfikat, gdyby nie było twojej wiary, nie cofającej się przed więzieniem i cierpieniem, twojej heroicznej nadziei, twego zawierzenia bez reszty Matce Kościoła, gdyby nie było Jasnej Góry - i tego całego okresu dziejów Kościoła w Ojczyźnie naszej, które związane są z twoim biskupim i prymasowskim posługiwaniem". Kardynał Wyszyński w latach 1980-81 chronił i wspierał „Solidarność”. Zmarł w Warszawie 6 stycznia 1981 roku. Na pogrzeb przyszły rzesze wiernych i duchowieństwa, a także przedstawiciele władz PRL i przedstawiciele Stolicy Apostolskiej. Prymas został pochowany w warszawskiej archikatedrze św. Jana Chrzciciela, w krypcie biskupów warszawskich. Od 1 czerwca 1987 roku spoczywa w specjalnie dla niego wzniesionej kaplicy grobowej. Od 2001 roku trwa jego proces beatyfikacyjny. Obecnie jest nazywany Sługą Bożym.

 

Ciekawostki

  1. Prymasem Włoch jest biskup Rzymu, czyli papież. Obecnie jest nim Ojciec Święty Franciszek.

  2. W zakonie benedyktynów i kanoników laterańskich istnieje tytuł zakonny ,,opat prymas”, a dawniej prymasami byli także opaci ważnych klasztorów benedyktyńskich, np. we: Fludze, Monte Cassino, Fleurze i w Rzymie (klasztor św. Anzelma).

  3. Na stronie internetowej prymasa Polski można wyczytać, że ,,większość hierarchów godność prymasa Polski zyskiwała między 50 a 60 rokiem życia. Nie brakowało jednak wyjątków. Najmłodszym wśród Prymasów Polski był książę Fryderyk Jagiellończyk, rodzony brat Władysława, króla Czech i Węgier oraz królów Polski: Jana Olbrachta, Aleksandra, Zygmunta Starego, a także św. Kazimierza, patrona Litwy. Na urząd został mianowany mając zaledwie 25 lat. Kilkunastu hierarchów godność otrzymało po 40-stce. Byli to: abp Kot, abp Sprowski, abp Przerębski, abp Lipski, abp Leszczyński, abp Prażmowski, kard. Radziejowski, abp Podoski, abp Poniatowski – rodzony brat króla, abp Ledóchowski, kard. Dalbor, kard. Hlond oraz kard. Wyszyński. Do grona tego należy także obecny Prymas Polski abp Wojciech Polak, który w roku wyboru kończył 50 lat i był najmłodszym Prymasem w Europie. Najstarsi w chwili wyboru byli: abp Jan Latalski (74 lata), abp Krzysztof Szembek (72 lata), abp Tymoteusz Gorzeński (78 lat) oraz abp Edward Likowski (78 lat.)”.

Bibliografia:

  1. Prawo rzymskie. Słownik encyklopedyczny (red. Witold Wołodkiewicz). Warszawa: Wiedza Powszechna, 1986, s. 87-88.

  2. https://dzieje.pl/postacie/stefan-wyszynski.

  3. http://prymaspolski.pl/.

  4. http://www.niedziela.pl/artykul/28351/Godnosc-prymasa-Polski-%E2%80%93-zarys.

 

Spis ilustracji:

  1. https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ab/Template-Patriarch_%28Latin_Rite%29_-_Primate.svg/200px-Template-Patriarch_%28Latin_Rite%29_-_Primate.svg.png.

  2. https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a7/Prymaspolski1.jpg/191px-Prymaspolski1.jpg.

  3. https://www.parafiaherby.pl/files/news/photo/max/347-1177_herb_prymas_.jpg.

Dawid Makowski