Krótki rys historyczny

W historii arcybiskup był biskupem ważnego miasta lub regionu, a przy tym często sprawował pieczę duszpasterską nad całym krajem. Natomiast pierwotnie arcybiskupami byli nazywani chrześcijańscy biskupi, którzy mieli siedziby w stolicach Cesarstwa Rzymskiego. Miał prawo przewodniczyć synodom podległych sobie biskupów, miał prawo korygować ich prace lub mianować i wyświęcać nowych biskupów w prowincji. Dzięki temu kiedyś utworzyła się instytucja arcybiskupa metropolity.

Arcybiskup Metropolita, kim jest właściwie?

Zanim wyjaśnię znaczenie – podanego wyżej pojęcia – to warto wspomnieć, że Kościół w Polsce dzieli się na 45 jednostek terytorialnych. Są to diecezje obrządku łacińskiego i bizantyjskiego, a także ordynariat polowy, którego struktura obejmuje całą Polskę. Na czele każdej diecezji stoi ordynariusz. Słowo ,,ordynariusz” oznacza w Kościele wszystkich wyższych przełożonych i nie chodzi tu tylko o biskupów, ale też np. o prowincjałów zakonnych. Biskup diecezjalny na terenie swojej diecezji ma pełnię władzy, zgodnie z wymogami Prawa Kanonicznego. Ta władza nie dotyczy jednak spraw zarezerwowanych dla najwyższej lub innej władzy kościelnej. Dlatego biskup może mianować księdza proboszczem jakiejś parafii, która leży na terenie swojej diecezji, ale nie może mianować go biskupem, bo to należy już do kompetencji papieża.

Polskie diecezje podzielone są na metropolie, a do jednej metropolii należą zwykle dwie lub trzy diecezje. W Polsce jest obecnie (stan na 25.09.2018) czternaście metropolii obrządku łacińskiego. Na czele każdej z nich stoi

metropolita, którym jest ordynariusz archidiecezji leżącej w granicach metropolii. Jest on więc ordynariuszem archidiecezji, a zarazem metropolitą, czyli stojącym na czele prowincji kościelnej, jaką jest metropolia. Władzę ordynariusza posiada tylko na terenie własnej diecezji, a w pozostałych diecezjach należących do metropolii władzę pełnią ich ordynariusze. Innymi słowy, metropolita nie może zarządzać diecezjami znajdującymi się w jego metropolii, za wyjątkiem swojej, lecz jest odpowiedzialny za całą metropolię (np. trzy diecezje) przed papieżem.

Zadania metropolitów

Metropolita ma następujące zadania względem podległych mu diecezji: ma dbać o zachowanie wiary i dyscypliny kościelnej, ma składać relacje o tych sprawach papieżowi. Może wizytować w parafiach, jeżeli biskup innej diecezji to zaniedbał. Może wyznaczać administratora diecezji, jeśli po wakacie trwającym 8 dni kolegium konsultorów nie wybierze nowego administratora diecezji lub jeżeli kolegium wybierze go niezgodnie z Kodeksem Prawa Kanonicznego. Jego zadaniem jest także instalacja apelacyjna od postanowień sądów biskupich.

W Polsce wyróżniamy następujące metropolie, wraz ze swoimi pasterzami:

  1. Stanisław Budzik – arcybiskup metropolita lubelski,
  2. Wacław Depo – arcybiskup metropolita częstochowski, 
  3. Andrzej Dzięga – arcybiskup metropolita szczecińsko-kamieński (w tej metropolii znajduje się nasza diecezja, zielonogórsko-gorzowska)
  4. Stanisław Gądecki – arcybiskup metropolita poznański, przewodniczący KEP,
  5. Sławoj Leszek Głódź – arcybiskup metropolita gdański,
  6. Józef Górzyński – arcybiskup metropolita warmiński,
  7. Marek Jędraszewski – arcybiskup metropolita krakowski, wiceprzewodniczący KEP,
  8. Józef Kupny – arcybiskup metropolita wrocławski,
  9. Kazimierz Nycz – arcybiskup metropolita warszawski (kardynał),
  10. Wojciech Polak – arcybiskup metropolita gnieźnieński (prymas Polski),
  11. Eugeniusz Popowicz - arcybiskup metropolita przemysko- warszawski (greckokatolicki),
  12. Grzegorz Ryś - arcybiskup metropolita łódzki,
  13. Wiktor Skworc – arcybiskup metropolita katowicki,
  14. Adam Szal – arcybiskup metropolita przemyski,
  15. Tadeusz Wojda – arcybiskup metropolita białostocki.

Herb

Arcybiskupi, podobnie jak biskupi, kardynałowie czy papież mają swój herb.

Jest to herb arcybiskupa (wersja z paliuszem). Na taśmie poniżej znajduje się dewiza, a na pustym miejscu między paliuszem a krzyżem jest zamieszczony obraz. Dla przykładu:

Jest to herb arcybiskupa Andrzeja Dzięgi, który jest metropolitą szczecińsko- kamieńskim.

Ubiór arcybiskupów

Arcybiskupi (z wyjątkiem prymasa) używają takich samych szat, jak biskupi, a więc:

1) Strój okolicznościowo-świąteczny:

Strój okolicznościowo-świąteczny jest używany w uroczystych okolicznościach poza liturgią. Biskup ubiera wtedy czarną sutannę przyozdobioną sznurkiem, stębnami, obszyciem dziurek i guzikami w kolorze czerwonym, bez refleksu na rękawach; na sutannie ma założoną pelerynkę obszytą również czerwonym sznurkiem. Zakłada również pas fioletowy z jedwabnymi frędzlami zdobiącymi dwa jego końce, a także krzyż noszony na piersiach, zawieszony na łańcuchu, na głowie zaś ma fioletową piuskę. Fioletowe skarpety ubierają wedle uznania. Może też (według uznania) nosić czarny, pilśniowy (aksamitny) kapelusz, może być ozdobiony pomponami i sznurkami koloru zielonego. Może na te szaty nałożyć okazały czarny płaszcz, który jest przyozdobiony pelerynką.

2) Strój chórowy:

Biskup na palcu serdecznym prawej ręki nosi pierścień, sutannę koloru fioletowego, a na wysokości bioder/brzucha fioletowy pas z jedwabnymi frędzlami, które zdobią jego końce. Zakłada również rokietę, mucet koloru fioletowego (bez kaptura), krzyż zawieszony na piersiach na zielonym sznurku, który jest przetykany złotą nicą. Na głowie ma piuskę koloru fioletowego i biret w tym samym kolorze, z pomponem. Nosi również fioletowe skarpety.

     Podczas Mszy arcybiskup (na zdjęciu abp Skworc) używa pastorału, mitry i paliusza lub pektorału (zależnie od tego, czy papież przyznał mu paliusz). Arcybiskup metropolita może wyświęcić i wprowadzić nowego biskupa do katedry diecezji, która leży na terenie jego metropolii w sposób opisany w Ceremoniale Liturgicznej Posługi Biskupów. Gdy metropolita wprowadza biskupa do jego nowego kościoła katedralnego, wówczas u drzwi przedstawia go pierwszemu rangą członkowi kapituły, a następnie przewodniczy procesji wejścia. Z miejsca przewodniczenia pozdrawia wiernych i prosi o odczytanie listu apostolskiego. Po jego ogłoszeniu i po aklamacji ludu metropolita zaprasza biskupa, aby zasiadł na katedrze. Po chwili biskup wstaje i zgodnie z przepisami śpiewa się: ,,Chwała na wysokości Bogu...”

Podsumowanie

Arcybiskupi są bardzo ważni, ponieważ współpracują z papieżem na przestrzeni duszpasterstwa metropolii, a także przeprowadzają różne badania i wizytacje. Jednym z przykładów może być wizytacja abp Hosera z diecezji warszawsko-praskiej, którego papież mianował specjalnym wizytatorem w Medjugorie.

Bibliografia:

a) Źródła informacji:

  1. Ceremoniał Liturgicznej Posługi Biskupów, Katowice 2010.
  2.  ttp://niedziela.pl/artykul/48624/nd/Metropolita-czyli-kto.
  3. https://episkopat.pl/diecezje-kosciola-katolickiego-w-polsce/.
  4. http://diecezja.szczecin.pl/wspolnoty/biskupi-archidiecezji/biskupi-diecezji-szczecinsko-kamienskiej/Herb- Arcybiskupa-Metropolity-Andrzeja-Dziegi_3205.
  5. http://www.niedziela.pl/artykul/106720/nd/Biskup-%E2%80%93-kim-dla-mnie-jest.
  6. https://eszkola.pl/religia/metropolia-metropolita-arcybiskup-i-in-6608.html.

b) Źródła grafiki:

  1. http://nettg.pl/tmp/uploads/images/2016-11/crop-810-540/1480265647- msza_barborkowa_jastrzebie_11_md.jpg .
  2. https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8b/Template- Metropolitan_Archbishop.svg/200px- Template- Metropolitan_Archbishop.svg.png.
  3. http://nettg.pl/tmp/uploads/images/2016-11/crop-810-540/1480265647- msza_barborkowa_jastrzebie_11_md.jpg .
  4. https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/53/Bishop_- _choir_dress.svg/200px-Bishop_- _choir_dress.svg.png.
  5. https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/53/Bishop_-_choir_dress.svg/200px-Bishop_- _choir_dress.svg.png. 6. http://diecezja.szczecin.pl/wspolnoty/biskupi-archidiecezji/biskupi-diecezji- szczecinsko-kamienskiej/Herb- Arcybiskupa-Metropolity-Andrzeja- Dziegi_3205.

Dawid Makowski